Giỏ hàng

BẠCH HOA XÀ THIỆT THẢO

BẠCH HOA XÀ THIỆT THẢO

Tên khoa học: Hedyotis diffusa Willd.

Tên khác: Cỏ lưỡi rắn hoa trắng

Họ:  Cà phê (Rubiaceae)

Mô tả

Cây thảo mọc bò, sống hàng năm, dài 20-25cm. Thân vuông màu nâu nhạt. Cành lá sum sê. Là mọc đối, hình mác thuôn, dài 1-3,5cm, rộng 1-3mm, gốc và đầu nhọn, mặt trên nhẵn hoặc hơi nhám, mặt dưới màu xám nhạt, chỉ gân giữa rõ và nổi gồ; lá kèm có răng nhỏ ở đầu.

Hoa màu trắng, ít khi hồng, có cuống, mọc đơn độc hoặc đôi một ở kẽ lá; lá đài 4, hình mác, mép có lông dạng mi; cánh hoa 4, hai mặt nhẵn, ống tràng dài 1,5mm; nhị 4, đính vào họng tràng; bầu có hai ô đựng nhiều noãn, đầu nhụy chia đôi.

Quả khô, cao 2-2,5mm, đầu bằng, bao bọc bởi những lá đài tồn tại; hạt nhiều có cạnh.

Mùa hoa quả gần như quanh năm.

  

Phân bố, sinh thái

Chi Hedyotis L. gồm hầu hết là những cây thân thảo, sống một năm hay nhiều năm. Chỉ có một số ít loài là cây bụi nhỏ, có cành vươn dài, mọc bò hay dựa vào giá thể leo. Chúng phân bố rộng rãi khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Vùng nhiệt đới châu Á có lẽ là nơi tập trung nhiều loài nhất của chi này. Riêng vùng Đông Nam Á, đã có tới hơn 10 loài được sử dụng làm thuốc.

Ở Việt Nam, chi Hedyotis L. có khoảng 60 loài. Trong đó, Bạch hoa xà thiệt thảo là loài phân bố phổ biến khắp nơi. Tuy nhiên, ở các tỉnh ven biển miền Trung, khu IV cũ và trung du Bắc Bộ thường gặp nhiều hơn các tỉnh khác. Cây còn phân bố ở nhiều nước khác như Ấn Độ, Srilanca, Malaysia, Thái Lan và vùng phía nam Trung Quốc. Bạch hoa xà thiệt thảo là cây ưa ẩm, ưa sáng thường mọc rải rác hoặc thành từng đám ở vườn, ven đường đi và nhất là ở các gò đất cao, ruộng trồng màu ở vùng trung du. Hàng năm, cây con mọc từ hạt và sinh trưởng, phát triển nhanh trong mùa hè. Sau khi có hoa quả, toàn cây tàn lụi vào giữa mùa thu. Cần lưu ý, hạt Bạch hoa xà thiệt thảo tồn tại 5-6 tháng qua mùa đông và gần hết mùa xuân năm sau mới nảy mầm.

Nguồn Bạch hoa xà thiệt thảo mọc tự nhiên khá phong phú. Song, muốn chủ động về nguyên liệu để làm thuốc, cần thiết vẫn phải trồng. Cây trồng bằng hạt vào mùa xuân hoặc đầu hè, sau 3-4 tháng có thể thu hoạch.

Công dụng

Bạch hoa xà thiệt thảo có vị ngọt, đắng, tính hàn vào các kinh vị, đại tràng, tiểu tràng, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thấp, tán ứ, chống u.

Bạch hoa xà thiệt thảo được phát hiện ở nước ta từ thời Tuệ Tĩnh, dùng chữa rắn cắn, sởi đậu.

Ở Trung Quốc, Bạch hoa xà thiệt thảo được dùng làm thuốc chống viêm, chữa phế nhiệt, hen suyễn, viêm họng, viêm amygdal, viêm đường tiết niệu, viêm vùng chậu. Dùng ngoài, chữa vết thương, rắn cắn, côn trùng đốt, đau lưng, đau khớp, ung thư gan thời kỳ đầu.

Ở Ấn Độ, Bạch hoa xà thiệt thảo là thuốc chữa bệnh về gan mật, vàng da, sốt, lậu, máu xấu.

Liều dùng: 15-60g/ngày. Sắc nước uống. Dùng ngoài, giã nát đắp tại chỗ.

Chú ý: đối với phụ nữ có thai khi dùng phải thận trọng.

Bài thuốc

  • Chữa viêm thận cấp có phù, nước tiểu có albumin

Bạch hoa xà thiệt thảo, xa tiền thảo, mỗi thứ 15g, mao căn 30g, sơn chi tử 9g, tô diệp 6g. Sắc nước uống.

  • Chữa sỏi mật, viêm ống mật  

Bạch hoa xà thiệt thảo, nhân trần, kim tiền thảo, mỗi thứ 30g, làm thuốc lợi đởm, uống

  • Chữa mụn nhọt, vết thương sưng đau

Bạch hoa xà thiệt thảo 30-60g (tương đương 125-259 dược liệu tươi). Sắc nước uống.

  • Chữa trẻ em kinh nhiệt (sốt, co giật), khó ngủ

Bạch hoa xà thiệt thảo tươi, giã nát, vắt lấy nước, uống mỗi lần một thìa canh, ngày 2-3 lần.